Hürmüz krizini bitirecek rota: 30 yıldır atıl durumda

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları sonucu Hürmüz Boğazı’nın kapatılması dünya ekonomisini sarstı. Küresel enerji krizi derinleşirken Hürmüz’e alternatif rota önem kazandı. ABD basını 30 yıldır atıl durumda olan bir seçeneği Suriye’nin gündeme getirdiğini yazdı.

ABD-İsrail-İran çatışması şiddetini artırırken, küresel enerji krizi derinleşiyor ve Hürmüz Boğazı’na alternatif yollar gündeme geliyor. The New York Times’a göre, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Avrupa’ya Körfez’den Akdeniz’e uzanacak yeni bir kara temelli enerji koridoru önerdi.

‘HÜRMÜZ’Ü BAYPAS EDECEK ROTA’

Şara’nın planının merkezinde, 1947-1950 yılları arasında Aramco tarafından inşa edilen ve Suudi Arabistan’daki Abkayk sahalarından Lübnan’ın Sayda Limanı’na uzanan 1.214 kilometrelik Trans-Arabistan Boru Hattı yer alıyor. Günlük 500 bin varil kapasiteye ulaşan hat, 1983’te Lübnan iç savaşı nedeniyle devre dışı kalmıştı.

’30 YILDIR ATIL DURUMDAYDI’

Şara yönetimi, 30 yılı aşkın süredir atıl olan bu hattı canlandırarak, Hürmüz Boğazı’nı baypas eden yeni bir enerji güzergahı oluşturmayı hedefliyor. Teklifin zamanlaması dikkat çekiyor; Avrupa’da doğalgaz fiyatları 28 Şubat’tan bu yana yüzde 70 artarken, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı 138’den 9’a düştü. Avrupa Birliği, gaz depolama hedefini yüzde 90’dan 80’e çekerken, bazı ülkelerde vergi indirimleri ve Rusya’ya yaptırımların gevşetilmesi tartışılıyor.

Trans Arabistan petrol boru hattı (Tapline), Suudi Arabistan’daki Kaysume köyünden Lübnan’daki Sayda şehrine kadar uzanan tarihi bir boru hattıydı.

‘ÜÇ BÜYÜK KIRILMA’

Avustralyalı analist Shanaka Anslem Perera, son altı yılda Kovid-19 pandemisi, Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu çatışmasının küresel tedarik zincirlerinde üç büyük kırılmaya yol açtığını belirtiyor. Enerji taşımacılığında güzergah çeşitliliğinin stratejik bir zorunluluk haline geldiğini vurguluyor. İran’ın dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini etkileyebilmesi de kırılganlığı artıran başlıca faktör.

‘YERİNİ DOLDURABİLECEK ÖLÇEKTE DEĞİL’

Ülkeler Hürmüz’e alternatif rotaları devreye alıyor. Suudi Arabistan’ın doğudan Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı boru hattı günlük yaklaşık 7 milyon varil kapasiteye ulaşırken, Irak Kerkük-Ceyhan hattı ihracatını artırıyor, BAE ise Habşan-Füceyre hattını aktif kullanıyor. Ancak uzmanlar, hiçbir hattın Hürmüz’ün yerini tek başına dolduramayacağını belirtiyor.

Kısa vadede stratejik petrol rezervlerinin kullanımı, gemi bayrak değişimi, İran’la diplomatik temaslar, devlet destekli sigorta mekanizmaları ve askeri refakat gibi önlemler devreye giriyor, piyasalarda denge ise genellikle yüksek fiyatlarla sağlanıyor.

‘TÜRKİYE DE SEÇENEKLER ARASINDA’

Orta Doğu’daki savaş, sadece enerji değil ticaret koridorlarında da rekabeti artırdı. İsrail merkezli Reshet Bet Radyosu, Suriye’nin Körfez’i Avrupa’ya bağlayacak ve İsrail’i baypas edecek alternatif lojistik hat üzerinde çalıştığını iddia etti. Haberde, “Bu girişim, Hindistan’dan başlayarak Körfez, Ürdün ve İsrail’in Hayfa Limanı üzerinden Avrupa’ya uzanması planlanan IMEC projesinin geleceğini de tartışmaya açtı. Suudi Arabistan’ın güzergah tercihini Suriye, Türkiye veya Mısır seçenekleri arasında yeniden değerlendirebileceği ifade ediliyor” denildi.

‘STRATEJİNİN BİR PARÇASI’

New York Times’a konuşan uzmanlar, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisinin küresel enerji ağında yapısal zafiyet yarattığını ve bunun üretim kadar taşımacılık altyapısını da kapsayan geniş bir dönüşümü zorunlu kıldığını belirtiyor. Güney Amerika’dan Afrika’ya, Arktik bölgeden Kuzey Amerika’ya yeni üretim alanlarının devreye alınması bu stratejinin bir parçası.

‘ZORUNLULUK HALİNE GELDİ’

Mevcut tablo, küresel enerji sisteminin hâlâ büyük ölçüde hidrokarbon altyapısına bağlı olduğunu gösteriyor. Uzmanlara göre, Hürmüz’e alternatif kara ve deniz rotalarının geliştirilmesi artık sadece ekonomik değil, jeopolitik bir zorunluluk hâline geldi.