Dijital dünyada kaybolan çocukluk!
Yaz tatilinin başlamasıyla birlikte çocukların dijital ekranlarla geçirdiği sürenin artması, uzmanları ekran bağımlılığı konusunda yeniden harekete geçirdi. Psikolojik Danışman Afet Karasalih, Gündem Kıbrıs Gazetesi okurları için kaleme aldığı yazısında, kontrolsüz telefon, tablet ve bilgisayar kullanımının çocukların fiziksel, zihinsel ve sosyal gelişimi üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekerek, ailelere önemli uyarılarda bulundu.
Yaz tatilinin başlamasıyla birlikte çocukların telefon, tablet ve diğer dijital cihazlarla geçirdiği sürelerde belirgin bir artış yaşanmaktadır. Okulların kapanmasıyla artan boş zaman, çocukların ekran karşısında daha fazla vakit geçirmesine neden olurken, bu durum zamanla ekran bağımlılığı riskini de beraberinde getirmektedir. Kontrolsüz ekran kullanımı; fiziksel, zihinsel ve sosyal gelişimi olumsuz etkileyebileceği gibi çocukların aileleriyle ve akranlarıyla olan iletişimini de zayıflatabilmektedir.
Günümüzde telefon, tablet ve televizyon kullanımı oldukça yaygınlaşmıştır. Yapmış olduğumuz araştırmalar sonucunda çocukların telefon, tablet ve uzun süreli televizyon izlemeleri akademik başarılarını oldukça etkilemektedir. Teknolojik aletlerin çok fazla kullanımı çocuklarda; dikkat ve konsantrasyon zorluğu, başarı oranında düşme, hiperaktivite, öğrenme güçlüğü gibi durumlar yaşanması da tabletin, telefonun çocuğa olan zararlarından birkaçı. Akıllı telefonlar, tablet ve televizyonlar çocuk bakıcısı olarak görülmemelidir. Çocukları ekranlarla oyalamak, yemeği yemesini ekranlarla sağlamak ve sakinleştirici olarak kullanılmamalıdır. Siz ebeveynler olarak çocuklarınızın akademik başarılarını koruyabilmek ve başarı oranını arttırmak için çocukları teknolojik aletlerden uzak tutmanız gerekiyor.
Ekranı amaç olarak değil de araç olarak kullanmak için bu ayrımı yapabilmeliyiz. Kontrolsüz ekran kullanımı; çocuğun tembelleşmesine, sosyal hayattan uzaklaşmasına ve zamanla ekran bağımlılığı geliştirmesine neden olabilir. Dijital platformlar ve oyunlara aşırı maruz kalmak bu süreci hızlandırır.
Ancak ekran kullanımı her zaman olumsuz sonuçlar doğurmaz. Ebeveyn kontrolünde, çocuğun belirli bir süre çevrim içi olarak akranları veya yakınlarıyla iletişim kurması; okul arkadaşlarıyla sosyal ortamlarda vakit geçirdikten sonra yaşına uygun video izlemesi ya da sınırlı süreyle oyun oynaması, ekranı bir amaç değil araç olarak kullanmasına katkı sağlar. Ayrıca sosyal gelişimi destekleyen, ev becerileri kazandıran ve eğitici içeriklere yönelik dijital etkinlikler de çocuğun gelişimine olumlu katkıda bulunabilir. Bu nedenle bağımlılık oluşturan içeriklerden uzak durulması, bunun yerine eğitici ve gelişimi destekleyen içeriklerin ebeveyn denetiminde ve sınırlı süreyle kullanılması, ekranın olumsuz etkilerini azaltırken bazı alanlarda çocuğun bilişsel ve sosyal gelişimini destekleyebilir.
2–6 yaş arasındaki çocukların tek seferde uzun süre ekrana maruz kalması önerilmez. Bu yaş grubunda ekran kullanımı, ebeveyn gözetiminde ve kısa aralıklarla sınırlandırılmalıdır. Toplam ekran süresinin günde en fazla 1 saat olması, bunun da 15-30 dakikalık bölümler hâlinde planlanması daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Çocukların eğitici olmayan içerikleri uzun süre pasif şekilde izlemesi; dikkat, sosyal gelişim ve fiziksel aktivite açısından olumsuz sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle ekran kullanımının ardından çocukların aktif oyunlara yönlendirilmesi ve aile üyeleri ya da akranlarıyla sosyal etkileşim kurmalarının desteklenmesi önemlidir.
Günümüzde ekranları tamamen hayatımızdan çıkarmak mümkün değildir. Önemli olan ekranı yasaklamak değil, bilinçli, kontrollü ve amaca uygun kullanmayı öğretmektir. Ebeveynlerin odaklanması gereken temel konu, çocuğun ekran kullanıp kullanmaması değil; ekranı ne kadar süre, hangi içeriklerle ve hangi amaçla kullandığıdır. Doğru rehberlikle ekranlar, çocukların gelişimini destekleyen faydalı bir araç hâline gelebilir.
2 yaş altı çocuklarda ekran kesinlikle önerilmez. 2-5 yaş için günlük maksimum 1 saat kalitede, ebeveyn gözetiminde içerik sınırı vardır. Evde günlük kullanım 1 saat ile sınırlandırılmalı, yemek ve uyku öncesi ekransız zamanlar yaratılmalıdır.