122 milyonluk ülke yerinden kaydı: Şaşırtan olay

Bilim dünyası, 2011 senesinde Japonya'da meydana gelen yıkıcı Tohoku depremine dair ezber bozan ve sismoloji tarihinde bir ilke imza atan olağanüstü bir keşifte bulundu. Deprem sonucunda Japonya'nın doğuya kaydığı ortaya çıktı.

Chicago Üniversitesi’nden sismolog Sunyoung Park’ın öncülüğündeki ekip, 2011 Tohoku depreminin yarattığı sismik dalgalardan birinin Dünya’nın derinliklerindeki çekirdek-manto sınırına kadar inip geri yansıdığını ve bu yansımanın Japonya’yı kalıcı olarak doğuya doğru kaydırdığını ortaya koydu. Bu, dünya tarihinde ilk kez belgelenen bir etki.

Tohoku depremi, Pasifik Levhası’nın kuzey Japonya’nın altında bulunduğu levhanın altına ani bir şekilde kaymasıyla tetiklenmişti. Araştırmacılar, depremin ürettiği sismik dalgalardan birinin yer kabuğundan başlayarak mantonun derinliklerine indiğini, oradan da sıvı dış çekirdeğin sınırına ulaştığını tespit etti. Bu dalga, çekirdek sınırına çarptıktan sonra yüzeye geri dönen ve sismolojide “ScS” olarak bilinen güçlü makaslama dalgasıydı.

Japonya’nın yoğun sismik izleme ağı tarafından kaydedilen bu dalga, normal sismometrelerin yanı sıra milimetre hassasiyetindeki GPS istasyonlarında da açıkça izlenebildi. Hatta Çin’deki bazı istasyonlar bile hareketi algılayabildi.

Normalde bir sismik dalga geçtiğinde zemin, dalga etkisi bittikten kısa süre sonra eski konumuna döner. Ancak ekip, ScS dalgasının Japonya’ya ulaştığı anda bazı GPS istasyonlarının başlangıç konumlarına göre 5-6 milimetre doğuya kaydığını fark etti.

Veri hataları, su altı heyelanları gibi alternatif açıklamaları tek tek eleyen araştırmacılar, bilgisayar simülasyonlarıyla olayın gerçek nedenini ortaya çıkardı: Çekirdekten yansıyan dalga, ana depremle zaten aşırı gerilim altında olan levha sınırındaki kilitli bölgeye küçük bir “itme” etkisi yaratmıştı.

Bu itme, levha sınırında milimetrik ölçekte bir kaymayı tetiklemişti. Bu kayma tek bir noktada yoğunlaşmadığı için yüzeyde yeni bir deprem olarak hissedilmedi.

Buna rağmen, geniş bir alana yayılmış olan bu hareketin toplam enerjisi, büyüklüğü 7,5 olan bir depreme denk gelecek seviyedeydi.

Journal of Geophysical Research: Solid Earth dergisinde yayımlanan çalışmayla birlikte, Dünya çekirdeğinden yansıyan sismik dalgaların tektonik levhalar üzerinde doğrudan ve kalıcı bir etki yaratabildiği ilk kez somut verilerle gösterilmiş oldu.

Araştırmacılar, bu mekanizmanın daha iyi anlaşılabilmesi için gelecekteki büyük depremlerde de benzer yüksek hassasiyetli gözlemlerin yapılması gerektiğini vurguluyor.