İran ile ABD arasında gizli mutabakat taslağı sızdı: 14 maddelik planda neler var, petrol ne olacak?

İran basını, İran-ABD arasındaki 14 maddelik mutabakat zaptı taslağına dair yeni detayları duyurdu. İddiaya göre süreç, Tahran'ın askeri füze programı dahil edilmeden sadece nükleer ve ekonomik başlıklar altında, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması çerçevesinde ilerleyecek.

İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında yürütüldüğü iddia edilen 14 maddelik mutabakat zaptı taslağına dair yeni ayrıntılar basına sızdı. İran medyasında yer alan iddialara göre, iki ülke arasındaki süreç Tahran'ın füze programı ve bölgesel askeri dinamikleri dışarıda bırakılarak, yalnızca nükleer faaliyetler ve ekonomik yaptırımların kaldırılması ekseninde yürütülecek.

Yarı resmi Mehr Haber Ajansının, müzakere heyetine yakın ancak adı açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı habere göre, söz konusu taslak metin taraflara önemli yükümlülükler getiriyor. Bu kapsamda Washington yönetiminin; yaptırımları iptal etmesi, İran sınırlarına yakın bölgelerdeki askeri güçlerini çekmesi, uygulanan deniz ablukasına son vermesi, Hürmüz Boğazı'nı trafiğe açması, petrol ticaretine yönelik engelleri kaldırması ve dondurulmuş İran fonlarını serbest bırakması gerekiyor. Ayrıca ABD'nin, İran ekonomisinin yeniden inşasına yönelik bir kalkınma planı sunması gerektiği de belirtiliyor.

DENİZ ABLUKASI VE HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN 30 GÜNLÜK SÜRE

Basına yansıyan taslak detaylarında, bölgesel istikrarı ilgilendiren maddeler ile Lübnan'ın da varılacak olası bir ateşkese dahil edileceği bilgisi yer alıyor. Metne göre ABD, İran'a yönelik deniz ablukasını 30 gün içinde sonlandıracak. Küresel enerji sevkiyatı açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı da yine 30 gün içerisinde "Tahran yönetiminin düzenlemelerine uygun olarak" yeniden tam kapasiteyle gemi trafiğine açılacak.

Ekonomik yaptırımlar cephesinde ise petrol, petrokimya ürünleri ve türevlerinin uluslararası satışına yönelik engellemelerin askıya alınması planlanıyor. Bununla birlikte Tahran'ın yurt dışında bloke edilen mali varlıklarına tam erişim hakkı tanınacak.

24 MİLYAR DOLARLIK FON SERBEST KALACAK

Anlaşma zeminine göre, tarafların nükleer faaliyetler konusunda mutabakata varması, ABD'nin Tahran'a uyguladığı birincil ve ikincil tüm yaptırımların tamamen iptal edilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararlarının netleştirilmesi amacıyla 60 günlük bir müzakere takvimi öngörülüyor.

Bu iki aylık kritik görüşme sürecinde, İran'ın dondurulmuş olan 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması maddeler arasında yer alıyor. Bu kaynağın 12 milyar dolarlık kısmının ise henüz resmi görüşmeler başlamadan önce serbest kalacağı iddia ediliyor. Taslak metinde, petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılması şartları tam olarak karşılanmadan nihai müzakerelerin başlamayacağı kararlılıkla vurgulanıyor.

FÜZE PROGRAMI VE VEKİL GÜÇLER GÜNDEMDEN ÇIKARILDI

Mutabakat metninde İran'ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) doğrultusunda kitle imha silahı üretmeme taahhüdünü yinelemesi şart koşuluyor. Varılacak nihai anlaşmanın ise sadece zenginleştirilmiş uranyum malzemelerinin durumu, yaptırımların kaldırılması ve İran'ın ekonomik olarak yeniden yapılandırılması programı üzerine inşa edileceği aktarılıyor.

Buna karşın, Batı dünyasının sıklıkla eleştirdiği İran'ın askeri füze programı ile "direniş grupları" olarak adlandırdığı bölgedeki vekil güçlerine sağladığı destek gibi konuların ise müzakere gündeminden kesin olarak çıkarıldığı ifade ediliyor. İleri sürülen bu taslak ve maddeler hakkında, ABD ve İran'daki ilgili resmi makamlardan henüz herhangi bir açıklama yapılmadı.