Atatürk’ün az bilinen 350 fotoğrafı albümde toplandı: Daha önce bu fotoğrafları hiç görmediniz

Atatürk Araştırma Merkezi, “Fotoğraflarla Atatürk: Bir Ömür, Bir Cumhuriyet” başlıklı albüm çalışmasıyla, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bugüne kadar çok az bilinen 350 fotoğrafını ayrıntılı tarihsel açıklamalar eşliğinde okuyucuyla buluşturdu.

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesinde faaliyet gösteren merkez tarafından hazırlanan eserde; Atatürk’ün aile kökenlerinden öğrenim hayatına, askerî ve siyasi mücadelesinden Cumhuriyet’in inşa sürecine kadar uzanan geniş bir dönem ele alınıyor. Fotoğraflar; kısa bilgilendirici metinler ve QR kodlar aracılığıyla zenginleştirilerek interaktif bir yapı kazandırılıyor.

Kurum yayınları arasında yer alan albüm, “Çiçek Bayramı” ve “Altılar Davası” gibi Cumhuriyet tarihinin görece az bilinen başlıklarına da ışık tutuyor. Çalışmaya ilişkin değerlendirmede bulunan Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Ahmet Kılınç, uzun soluklu bir emeğin ürünü olan bu albümü titizlikle tamamladıklarını ifade etti.

Atatürk üzerine çok sayıda fotoğraf albümü bulunduğunu hatırlatan Kılınç, bu çalışmayı farklı kılan en önemli unsurun, Atatürk Araştırma Merkezi’nin kendi arşivlerinde yer alan özgün belge ve fotoğrafların bir araya getirilmesi olduğunu vurguladı.

Albümün editörlüğünü de üstlenen Kılınç, yalnızca görsellere dayalı bir çalışma yapılmadığını belirterek şunları söyledi:

26

“Bu eser, fotoğraflarla sınırlı değil. Her bir kareyi tamamlayan açıklayıcı metinler ve ayrıntılı bilgiler de yer alıyor. Hem çok bilinen hem de daha önce pek görülmemiş fotoğraflar var. Bilinen karelerde ise çoğu zaman fark edilmeyen ayrıntılara dikkat çektik. Ayrıca albümü interaktif hâle getirdik. Bazı fotoğraflar, QR kodlar aracılığıyla Atatürk Ansiklopedisi ya da kurum yayınlarımıza yönlendiriyor. Okuyucu, dilediği konuda ücretsiz ve derinlemesine bilgiye ulaşabiliyor. Albüm, Atatürk’ün tüm hayatını ve varlığını vatanına ve milletine adadığını açık biçimde ortaya koyuyor.”

36

ATATÜRK’ÜN SOY KÜTÜĞÜ DE ALBÜMDE

Albümde “önce–sonra” karşılaştırmalarına da yer verildiğini belirten Kılınç, Atatürk’ün Selanik’te doğduğu evin geçmişteki ve günümüzdeki hâlinin yan yana sunulduğunu aktardı.

Yaklaşık 350 fotoğraftan oluşan albümün kronolojik bir düzenle hazırlandığını ifade eden Kılınç, çalışmanın 1881’de başlayıp 1938’de sona erdiğini, ancak her bölümün kendi içinde tematik bir sıraya göre ele alındığını dile getirdi. Albüm; “Selanik’ten Trablusgarp’a”, “Cepheden Cepheye”, “Millî Mücadele Sahnesinde”, “Cumhuriyet’in Doğuşu ve Liderlik”, “Yenileşmenin Öncüsü” ile “Devrimler ve Toplumsal Dönüşüm” başlıkları altında ilerliyor.

46

Eserde, Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’a ait fotoğrafların yanı sıra babası Ali Rıza Efendi’ye ilişkin soy kütüğü belgeleri de bulunuyor. Bu belgelerin, Atatürk’ün aile geçmişine dair bilinen en eski ve özgün kaynaklar arasında yer aldığı belirtiliyor.

Kılınç, Cumhuriyet dönemi tarihçilerinden Enver Behnan Şapolyo’nun özel koleksiyonundan alınan ve Ali Rıza Efendi’nin soy ağacını içeren el yazması belgenin albüme dâhil edildiğini aktararak, bu belgenin söz konusu şecereye ilişkin bilinen ilk kaynak olduğuna dikkat çekti

AFGANİSTAN SEFARETİ’NDEKİ TARİHİ AN

Albümde, Afganistan’ın bağımsızlığı sürecine dair nadir bir fotoğrafın da yer aldığını belirten Kılınç, 10 Haziran 1921’de Ankara’daki Afgan Sefarethanesinde çekilen bu karede, bayrağı bizzat Mustafa Kemal Paşa’nın göndere çektiğini söyledi. Söz konusu fotoğrafın, kurumun özel arşivinde bulunduğunu ve bu çalışma sayesinde ilk kez geniş kitlelerle paylaşıldığını ifade etti.

Ayrıca Atatürk’ün kitap ve gazete okurken görüntülendiği, ancak içeriği anlaşılamayan bazı fotoğrafların özel tekniklerle bozulmadan büyütülerek albüme eklendiği de aktarıldı. Bu yöntem, 27 Kasım 1930 tarihli ve Anadolu Ajansı arşivinde yer alan Trabzon yolculuğuna ait bir fotoğrafta da uygulandı. Yapılan çalışma sonucunda Atatürk’ün, Hakimiyeti Milliye Gazetesi’nin 24 Kasım tarihli nüshasını okuduğu net biçimde tespit edildi ve gazetenin ilgili sayfası albümde yer aldı.

FOTOĞRAFLARDAKİ AYRINTILAR ÖN PLANDA

Prof. Dr. Ahmet Kılınç, albümde fotoğrafların yalnızca birer görsel olarak sunulmadığını, her bir karedeki tarihsel ayrıntıların özellikle vurgulandığını belirtti. Örneğin, Atatürk’ün Meclis kürsüsünde çekilmiş meşhur fotoğrafında, dönemin Meclis binasında sobayla ısınma ve gaz lambalarıyla aydınlatma gibi detaylara dikkat çekildiğini ifade etti.

Albümde ayrıca, sayıları 20 ila 30 arasında değişen ve daha önce çok sınırlı çevrelerce bilinen fotoğrafların da bulunduğunu belirten Kılınç, “Fotoğraflarla Atatürk: Bir Ömür, Bir Cumhuriyet” adlı eserin satışta olduğunu ve kurumun resmî internet mağazası üzerinden temin edilebileceğini sözlerine ekledi.